Ыдыктыг Библия: Ыы-сыы
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:41:09.403198+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Ыы-сыы

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Ыы-сыы

Ыы-сыы

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

Иеремияның ыы-сыызы

Киирилде

Еврей чаңчыл ёзугаар бо номну Иеремия медээчи бижээн. Номну тургузуп турар беш шүлүк чогаалы чаңгыс темалыг: Бурганның Иудея күрүнениң найысылалы Иерусалимни чоннуң бачыттары дээш кеземче кылдыр үреп бусканы. Хөй чылдарның дургузунда еврей чон Дээрги-Чаяакчыдан улам-на хая көрнүп, Ооң чагыг-керээзинге удур бачыт үүлгедип, Ооң медээчилериниң сагындырыгларын тоомчага албайн келген. Бистиң эрага чедир 586 чылда Бурган вавилон аг-шеригге Иерусалимни эжелеп аарын, Бурганның өргээзин үреп бузарын болгаш хөй санныг еврейлерни тудуп алгаш баарын чөпшээрээн.

Бодунуң чонунуң хамык хилинчээн көрүп-даа тургаш, Иеремия оларның боттарының-на бачыттары ындыг кадыг-дошкун кеземчеге чедиргенин миннип турар. Ындыг-даа болза, Иеремия Дээрги-Чаяакчы Бодунуң шынчы энерелиниң ужун Бодунуң чонундан шуут ойталавас боор деп идегелин ышкынмайн турар.

Баштайгы дөрт шүлүктүң кайызын-даа алфавиттиг акрошүлүк хевирлиг кылдыр, тускай чурум-чыскаал ёзугаар бижээн: строфа бүрүзүнүң-не бирги үжүүн ушта бижип, чыскаар болза, еврей алфавит тургустуна бээр. Бешки шүлүк ол уран арганы ажыглавайн турар, ынчанмыже еврей алфавиттиң үжүктериниң санынга дүгжүр 22 коштунчак одуругдан бүткен.

Амгы иудейлер Бурганның өргээзин үреп бусканы дээш кажыыдалды демдеглээрин уламчылап, бо номну чылдың эртер шээрлээшкин үезинде (еврей Ав айның 9-ку хүнү) номчуп турар.

1

Бирги ыы-сыы

א

(алеф)

1Аа халак! Аажок хөлдүг хоорай-даа[*] ээнзирээн-дир.

Көвей чоннар агайы ам дулгуяк дег.

Чурттарның кадыны ам албадаткаш, ажыл кылыр үүлелиг!

ב

(бет)

2Дүнелерде ыглап орар – чаактары көк суг болган+.

Ынак чораан улустан ам аргалаптар кижи чок-тур+.

Өөрү шупту саттыныпкаш, өжээтеннер апарган-дыр+.

ג

(гимел)

3Албадаткан аар ажыл, айыыл-халап соон дарый
Иудея дайзынның холундува кире берди,
өске чоннар аразынга хоргадал-дыш тыппастады,
истеп-сүрген улус ону кызап келгеш, тудуп алды+.

ד

(далет)

4Байырлап кээр улус читкен,
Сионче баар оруктар ам муңгаргай-дыр,
эжик-хаалга ээнзирээн.
Бурганның бараалгакчылары човууртап тур,
ыраажы кыстар шупту муңгак, хоорайның үүлези ажыг-берге!

ה

(хе)

5Иерусалим дайзыннары тергиидеп тур, өштүглери өөрүп тур.

Эңдерик хөй бачыды дээш+, Дээрги-Чаяакчы ону качыгдатты.

Дайзыннар ооң ажы-төлүн хары черже сүрүп бар чор+.

ו

(вав)

6Сион-кыс, өндүр каазың оңуп каап-тыр.

Нояннарың одар тыппаан ивилерге дөмей-дирлер,
сүргеннерниң мурнунда-ла шаа төнген илгип чорлар.

ז

(зайин)

7Иерусалим түреп-човаан, улчуп-тояан хүннеринде;
дайзынга чон алзыпканда; өмек болур кижи чокта,
эрте шагдан эдилеп чораан эртине-байлаан сактып туру.

Олче кайгаан дайзыннар, кошкаан көргеш, шоодуп турлар+.

ח

(хет)

8Медээжок аар бачыды дээш, Иерусалим бужартады.

Шалдаң-дыр деп көрүп каапкаш+, алдаржыдып чорааннар ам куду көрдү.

А ол боду хая көрнүп, ыы-сыылыг човууртап тур.

ט

(тет)

9Ооң хеви хирлиг турган – келир өйде чүү боорун бодаваан-дыр.

Кончуу сүргей буступ дүштү – аргалаптар кижи ам чок+.

«Дээрги-Чаяакчы, хинчээмни көр – дайзыным дендеп барды!»

י

(йод)

10Ооң бүгү эртине-байлаан дайзынның холу хунаан.

Ыдык өргээ саза баскан өске чоннар улузун ол көрүп турар+.

«Ниитилелиңерге олар каттышпазын!» – деп хорудуң чоп+, Дээрги-Чаяакчы!

כ

(каф)

11Өскелерден аъш-чем дилеп+, хоорай чону човууртап тур.

Деңгел кирер чемге орнап, эртинезин бээрлер-дир.

«Дээрги-Чаяакчы, менче көрем, базындырып турарымны!

ל

(ламед)

12Эрткен-дүшкен чорумал чон, дилеп тур мен,
эргилип кээп, көрүңер даан:

өндүр килең хүнүнде Дээргимден кээр кеземчем дег,
шак ол кончуг човалаң дег човалаң-даа турар деп бе?!

מ

(мем)

13Ол сөөктеримче сиңниктир отту дээрден бадырды+;
буттарымга четки салгаш+, дезе бээрин албадапты;
күжүр мени аймааратты – хүнден хүнче күжүм калды.

נ

(нун)

14Дээргиниң холу эптээн дарлал-дөңгү+ – бачыттарым –
мойнум кызып, күчү-күжүм суларатты.

Ооң мени хүлээткени холдар быжыг – ушта чүткүп шыдавас мен!

ס

(самех)

15Улуг-шыырак эрлерни Ол менден үндүр сывырыпты;
чалыы экерлерим узуткаар дээш, меңээ удур чыыш кылды:

арыг кызы – Иудеяны арбайлаштыр соктап каапты.

ע

(айин)

16Үргүлчү ыглаар ужурум ол; ийи караам суун иштим+.

Сорук-күжүм омакшыдар аргалакчы ырай берди.

Дайзыннарның күжү дендеп, ажы-төлүм качыгдады».

פ

(пе)

17Сион-кыс хей-ле холун сунган+ – аргалакчы тывылбады.

Бүзээлээн бүгү дайзыннарга Израильди Дээрги-Чаяакчы тудуп беривитти.

Иерусалимни олар үглеп келгеш, бужар херээженни дег аажылааннар.

צ

(цаде)

18«Дээргиниң чөптүүн аарай!+ Ооң сөзүнге удурланып канчаарым ол!

Бүгү чоннар, дыңнаңарам, хилинчээмни көрүңерем:

хып дээн чалыы оглу-кызым дайзынга туттурдулар.

ק

(коф)

19Таныштарым+ кыйгырган мен, олар мени мегелеп каан.

Бурганның бараалгакчылары-даа, ак салдыг кырганнар-даа
амыдыраар, шыдал кирер аъш-чем дилээш, хоорайга кырылдылар.

ר

(реш)

20Ырмазыраан менче көрем, Дээрги-Чаяакчы: ийлей бердим.

Чүлдү-чүрээм чарлыр четти – Сеңээ аажок удурланып турган-дыр мен.

Даштын хылыш ажы-төлдү кыргып-хыдаан, бажыңда – база-ла өлүм+.

ש

(шин)

21Дайзыннар-ла човуурумну дыңнап турар – аргалаптар кижи чок-тур.

Айыыл-халап, аар-бергем Сенден дээрзин олар дыңнааш, өөрүп турлар.

Ынчалза-даа айытканың хүннү „Кел!“ де – ынчан олар мен дег апаар!

ת

(тав)

22Бачыттарым шуптузу дээш, кеземчең Меңээ онаарың дег,
дайзыннарымны ынчаар кезет – хай-бачыды Сеңээ бүрүн көстү берзин!+

Чүге дээрге човуурум-даа үзүлбес-тир, чүрээм күжүр качыгдап тур!»

2

Ийиги ыы-сыы

א

(алеф)

1Аа халак!

Дээрги-Чаяакчы Сион-кысты килеңиниң булуду-биле бүргей каапты!

Израильдиң өндүр каазын дээрден черже дүжүр октап+,
килеңиниң хүнү кээрге, дүжүлгезинден дүжүп кээп турган черин тоовайн,
хая көрдү[*].

ב

(бет)

2Израильдиң хоорай-суур, турлагларын Дээрги-Чаяакчы кээргел чокка сыырыпты;

Иудея шивээлерин килеңнээштиң, узуткады+;
күрүнени болгаш нояннарны ойтур октап, бужартатты.

ג

(гимел)

3Килеңнээш, Ол Израильдиң мыйыстарын[*] кезип каапты,
дайзын кээрге, Израильди камгалавайн, оң холун чайладыпты+,
бүгүдени хуюктап чиир чалбыыш-отту Израильге Ол кыпсывытты+.

ד

(далет)

4Дайзын-даа дег, кадыг чазын холу-биле хере тыртты+.

Карак өөрткен бүгү чүүлдү, өжээтен дег, узуткады.

Чалбыышталган килеңин Ол Сион-кыс өргээзинче чажа каапты.

ה

(хе)

5Дээрги-Чаяакчы дайзын дег болу бергеш, Израильди сыырыпты,
ооң хамык шивээлерин ажырыптып, ордуларын хоозуратты.

Иудея черинге Ол ыы-сыыны, хомудалды нептеретти.

ו

(вав)

6Садта үнген ыяш кескен кижи-даа дег,
чыыш черин – өргээзин Ол узуткады.

Сионга Ол байырлалдар, амыр-дыштың хүннерин-даа
уттур кылдыр албадады;
килеңнээштиң, хаанны-даа, Бурганның бараалгакчызын-даа
тоовайн барды.

ז

(зайин)

7Дээрги-Чаяакчы өргүл салыр черин тоовайн, ыдыктыг өргээзин хүлээведи.

Ооң быжыг ханаларын дайзынның холдарынга киирип берди.

Байырлалдың чыыжында дег, Дээргиниң өргээзинде алгы-кышкы
дыңналып тур.

ח

(хет)

8Сионнуң ханазын бузар деп, Дээрги-Чаяакчы бодап алган.

Хананы Ооң холу хемчээп, үрегделден ойталаарын сагынмайн тур.

Камгалал чалдары-даа, ханалар-даа буступ дүшкен, качыгдап тур.

ט

(тет)

9Хаалгалар-даа кээп дүшкен, дээктерни Ол үреп-талаан+.

Хоорай хааны, нояннар-даа өске чоннар холунче кирген,
ыдыктыг хоойлу база чок-тур!

Медээчилеринге-даа Дээрги-Чаяакчыдан кээр ажыдыышкын үстүп-читкен+.

י

(йод)

10Баштарынче доозун-довурак чажып+, качыгдал хевин кеткен

Сионнуң баштыңнары ыыттаар сөс чок, черде орлар+.

Иерусалим кыстары-даа качыгдалдан бажын черже халайтылар.

כ

(каф)

11Карактарым чажы соглуп, согурардым, ийлей бердим.

Кара баарым ажып, аараан. Мээң күжүр чонум буурап калган.

Хоорайның шөлдеринде эмер чаштар, уруг-дарыг аштап өлүп чыдарын көр:

ל

(ламед)

12найысылал шөлдеринде балыг-бышкын улус дег, моорап турлар.

Хөөкүйлер авазындан айтырып тур: «Аъш-чем биле суксун кайыл?»+

Иезиниң хойнунга-ла амы-тыны үстүп турлар.

מ

(мем)

13Иерусалим-кыс, сени кымга дөмейлээйн, сеңээ чүнү чугаалаайн?

Күжүр Сион-кыс, аргалаар дээш, сени кымга деңней көрейн?

Балыың ханы – далай ышкаш – сени кым-на экиртирил?!

נ

(нун)

14Медээчилериң сеңээ хей-ле меге, хоозун чүүлдер оштаан+,
салым-чолуң өскертир дээш, кем-бурууң ажытпааннар,
меге-биле дуурайлап, сени будап каапканнар!

ס

(самех)

15Чорумалдар дора көрүп, адыш часкап,

Иерусалим-кысты шоодуп, бажын чайып, сыгырдылар+:

«Бүгү черниң таалалы, дээди каас дээр хоорай бо бе?+»

פ

(пе)

16Сенче хамык дайзыннарың өгү-дылын караңнатты+.

Азыг-дижин кыжырадып, сыгырдылар: «Ам-на ону сыырыптывыс!+

Күзеп-манаан хүнүвүске чедир чурттап, көрүп тур бис!+»

ע

(айин)

17Дээрги-Чаяакчы бодалдарын боттандырып, эткен сөзүн ээледи.

Үе-дүпте аазаан сөзүн күүсетти+:

хайыра чок сени базып, өжээтенге шоот кылып,
дайзыннарың мыйыстарын[*] сүүрертипти.

צ

(цаде)

18Дээргиге чүрек-хөңнүң ханызындан тейле-ле, о Сион-кыс!

Дүн-хүн дивейн, дамырак дег, карааң чажы агып батсын+,
ботка дышты черле бербе, карактарың дыштандырба!

ק

(коф)

19Дүннү өттүр, өйлеп-өйлеп, алгыр-кышкыр!

Дээрги-Чаяакчы мурнун орта, суг-даа ышкаш, хөңнүң төп бер+,
кудумчулар белдиринде аштап өлүр чеде берген чаштарыңның амызы дээш,

Аңаа тейлеп, холдарың сун!

ר

(реш)

20«Дээрги-Чаяакчы, топтап көр даан,
өске кымны шак-ла мынчаар хинчектээн сен –
эмзирип өстүрген уруг-дарыының эъдин ие чиптер кылдыр?+

Дээргиниң өргээзинге медээчизи-даа, бараалгакчызы-даа өлүр кылдыр?

ש

(шин)

21Кудумчулар довураанда уруг-дарыг, кырганнар-даа чыткылаар-дыр;
чалыы кыстар, оолдарымның тынын хылыш үзүп каан-дыр;
оларны Сен килеңнээштиң, кээргел чокка узуткадың.

ת

(тав)

22Коргуп чоруур дайзыннарымны, найырже дег, Дээрги-Чаяакчы чыып тур.

Ооң килең хүнү чедип кээрге, камгалал ап, дириг үнер кижи чок-тур!

Эмзирип өстүрген, азырап каан улузумну дайзыным кээп, узуткады».

3

Үшкү ыы-сыы

א

(алеф)

1Бурганның каржы килеңинден качыгдаан эр – мен-не-дир мен+.

2Ол мени сүрүп алгаш, чырык эвес, дүмбейдиве эккеп кагды+.

3Ындыг кончуг Ол меңээ удур болуп, холун менче соксаал чокка көдүрүп тур –

ב

(бет)

4эът-бодум чуурулдур соп, сөөк-даяам сый шапты+;

5бүзээлелге мени тудуп+, ажыг-шүжүг, хинчек-биле хүрээледи;

6үе-дүпте өлген улусту дег, караңгы оранга тургузупту+.

ג

(гимел)

7Үндүрбес дээш, Бурган мени хана-биле бүзээлепти,
кинчи-бегим аартадыпты;

8дуза дилеп, кыйгы салдым – мөргүлүмнүң оруун досту+;

9даштар-биле оруум боогдап+, кокпа-оруум ээй тыртты.

ד

(далет)

10Ол – мени кедээн мажаалай-ла, чаштып чыдар арзылаң-на+;

11оруумдан астырып, үзерлеп кемдеткеш, буурап дүшкен кижи кылды.

12Кадыг чазын хере тырткаш+, согунунга кара кылдыр тургузупту+.

ה

(хе)

13Саадаанда согуннарын ужулгаштың, өкпе-баарым өттүр атты+.

14Чонга кочу-шоот болдум: соксаал чокка одап-сөглеп, ырлап турлар+.

15Ол меңээ оо-хоран пөктүр сыгап, ажыг суксун аксымдыва кудуп берди+.

ו

(вав)

16Диштеримче сай-даш дыгып, хүлдү меңээ чиртип турду[*].

17Сеткилимден амыр-тайбың арлы берген, амыр-чыргал уттундурган.

18«Алдар-адым өлүп-чидип, Дээрги-Чаяакчыга идегелим бүтпээн-дир» – деп чугааладым.

ז

(зайин)

19Улчуп-түрээн чуртталгамны бодап тур мен: оо-хоран, ажыг суксун!

20Сактып чоруур сеткилим-даа ундаралче дүлдүнер-дир.

21Ынчалза-даа бодап кээрим, ынанырым чүүл бо-дур:

ח

(хет)

22Дээрги-Чаяакчы, энерелиң кызыгаар чок, өршээлиң-даа үстүп төнмес[*] –

23эртенниң-не чаартынып, илереп кээр, а шынчы чорууң өндүр улуг!+

24«Дээрги-Чаяакчы – салым-хуум+ – деп чугааладым. – Ынчангаш Аңаа ынаныр мен».

ט

(тет)

25Аңаа ынанып, Ону дилээн улуска – Дээрги-Чаяакчыдан буян доктаар;

26Ооң камгалалын шыдамык манап турар кижиге – буян доктаар;

27Аар-бергелерни аныяандан ажып эртип турар кижиге – буян доктаар.

י

(йод)

28Ындыг улуг аар-бергелерни чүктээн кижи ыыт чок орзун, чааскаан орзун!+

29Довуракты пактап орзун, ынчалзажок идегел-даа бар бооп магат.

30Дажыпканга чаагын дөгеп, базымчазын пөктүр көрзүн+.

כ

(каф)

31Дээрги бисти кезээде эвес, хензиг када каапкаш баар+;

32хинчек-биле кезетсе-даа, энерели улуг болгаш, өршээй кааптар+,

33кижилерни хилинчектээр сеткили чок.

ל

(ламед)

34Черде хамык туттурган чонну таптай базып туруп бээрге,

35Дээди Өрүкү Бурган мурнун орта чөптүг шииткел үндүрбеске,

36чаргы кылгаш, мегелээрге, Дээрги ону көрбес бе кай?!

מ

(мем)

37Дээрги аңаа дужааваанда, сорулгазын чедип алыр кижи турбас+.

38Эки-даа чүүл, бак-даа чүүл Дээди Өрүкүнүң аксы-сөзүн ёзугаар болбас бе?+

39Дириг чурттап арткан кижи бачыды дээш кеземчезинге хомудаан херээ чүл?

נ

(нун)

40Оруувусту шинчий көрүп, истеп-хынааш, Дээргиже дедир ээр бис.

41Дээрде саадаан Бургандыва чүрээвисти угландырып, холувусту өрү сунаал+:

42«Бачыттыг бис, удур-дур бис, Сен-даа бисти өршээведиң+.

ס

(самех)

43Килеңнээштиң, истеп-сүрдүң, хайыра чок кырып келдиң,

44мөргүлүвүс четпезин дээш, булут-биле шугланыптың.

45Өске чоннар аразынга бисти бок-чам кылып кагдың.

פ

(пе)

46Дайзыннарывыс бисче шупту өгү-дылын караңнатты+.

47Какпага кирер, коргуп-сүртээр, хоозураар, өлүп-чидер – үүлевис ол+».

48Чонум өлүп-калганы дээш, караам чажы суг дег акты+.

ע

(айин)

49-50Дээрги-Чаяакчы черже кайгап, дээрден бисче көрбээн шаанда+,
оожургал чок, амыр-дыш чок, караамның суу боглур уг чок.

51Хоорайым кыстарының салым-чолун көрүп келгеш, сеткил-хөңнүм качыгдап тур.

צ

(цаде)

52Дайзыннарым, кушту-даа дег+, хей-ле черге мени аңнап турарлар-дыр.

53Олар мени оңгардыва киир октап+, даш-биле базырдылар.

54Бажым ашкан сугже дүлнүп+, «Өлдүм-не!» деп чугаалаан мен.

ק

(коф)

55Тамы дүүнден, Дээрги-Чаяакчы, Сээң адың кый деп турдум+.

56Мээң үнүм дыңнап кагдың: дуза дилээн човуурумдан кулааң дестирбе!

57Кый дээримге, чедип келдиң. «Кортпайн көр» деп чугааладың.

ר

(реш)

58Чаргымга Сен болчуп келдиң+, амы-тыным камгаладың;

59хомудалым көрүп кагдың, Дээрги-Чаяакчы, херээм үзе шиидип бердиң,

60дайзыннарым өштүг багын, өзү кара бодалдарын көрүп кагдың+.

ש

(шин)

61Дыңнап кагдың, Дээрги-Чаяакчы: мени дора көргенин, өзү кара бодалдарның дөгерезин,

62меңээ удур улустуң чугаа-соодун, үргүлчү-ле кара сагыш бодап кээрин;

63ам кээп көр даан: органда-даа, турганда-даа одап ырлаар кижизи – мен!

ת

(тав)

64Дээрги-Чаяакчы, оларны Сен, үүлгеткен херээн ёзугаар кезедип көр:

65чүректерин чөрүү кылып, каргыжыңны оларже сал;

66килең чажып, истеп-сүрүп, дээрлериң адаан орта узуткап каг!

4

Дөрткү ыы-сыы

א

(алеф)

1Аа халак! Алдын өңү чайнавастаан, тулган алдын хугбайзырап, өскерилген!

Кудумчу санай, белдир санай+ ыдык даштар[*] төктү берген.

ב

(бет)

2Сионнуң чок дээн, алдын караан чая базар оолдарын
кижи кылган, дойдан туткан савалар дег+ үнелеп тур.

ג

(гимел)

3Бөрзектерин чемгерер дээш, шөө-бөрү-даа эмиин дөгээр,
а мээң чонум хайыра чогу – ээн ховуда страус куш-ла[*].

ד

(далет)

4Хензиг чаштың өгү, дылы кагып-суксааш, чыпшынышкан.

Аъш-чем дилээн уругларга кым-даа, чүү-даа бербейн тур!+

ה

(хе)

5Пөктүр дойлап чораан улус кудумчулар кыдыын дургаар кырлып чыдар.

Каас хеп кедип өскен улус даштын бокта чимзенип тур.

ו

(вав)

6Содомнуң-даа кеземчезин+ мээң чонум кеземчези ажып турар:

шак ол хоорай, кижи холу көңгүс дегбейн,
карак чивеш дээр аразында буступ дүшкен.

ז

(зайин)

7Чонум баштаан нояннар-даа хардан арыг, сүттен аккыр,
мага-боду кораллдан каас, шырайы-даа сапфир ышкаш чордулар чоп.

ח

(хет)

8А ам олар – арны-бажы хөө-кара+, кудумчуга таныттынмас,
мөчү-сөөкте херген кежи ыяш ышкаш кургап калган.

ט

(тет)

9Хову-шөлдер куруглаарга, тыны үстүп, диригге-ле кадып калган,
аштап өлген кижилерден хылыш-биле шаштырганнар кежиктиг-дир+.

י

(йод)

10Чонум ынчаар кырлып турда, буян-чолдуг иелер-даа
ажы-төлүн пашка дүлүп, боттарынга аъш-чем кылып турганнар ийик+.

כ

(каф)

11Дээрги-Чаяакчының килең-кылыы дендеп барды, килеңин Ол чажа каапты+:

Сионга Ол одун кыпсып, хоорайны өзээнге киир өрттедипти+.

ל

(ламед)

12Иерусалим хаалгазындан өштүг дайзын кирип кээр деп,
черде хааннар, делегейде чурттаан улус бодап безин чорааннар бе?!

מ

(мем)

13А ол бүгүнүң дөзү кайдал? Хоорайга актыг улус ханын төккен
бараалгакчылар бузудунда, медээчилер бачыдында+.

נ

(нун)

14Олар даштын, согурлар дег, тояап чорлар,
ханга былчап, бужартадып алган боорга,
хептеринге дээп болбас апарган-дыр+.

ס

(самех)

15«Орук чайлаңар, бужартааннар! Биске дегбейн, чоруңар!» –
деп, оларже улус алгырып тур.

«Тояап чоруур хейлерни! – деп, өске чоннар улузу сөглеп тур. –

Моон соңгаар аравыска олар турбас».

פ

(пе)

16Дээрги-Чаяакчы Боду-ла оларны тарай сывырыпкан,
моон соңгаар оларже Ол ээ көрбес.

Ынчангаш Ооң бараалгакчыларын-даа хүндүткээр,
баштыңнарны-даа өршээр улус ам чок+.

ע

(айин)

17Дуза манаан караавыс-даа имистелип өштү+.

Камгалаар дээш, келбээн чонче[*] доскуул кылыр суургалардан харап көрүп,
шаанга киир манадывыс.

צ

(цаде)

18Кудумчуже үнмезин дээш, дайзыннар каяа-даа бол бисти кедээн.

Төнчүвүс ам чоокшулаан+, назынывыс кызырылган,
өлүр хүн-даа чедип келген.

ק

(коф)

19Бисти кызап, сүрген улус дээрде ушкан эзирлерден дүрген болган+.

Олар бисти дагларга-даа чыпшыр чедип,
ээн ховаа кедег кылып, дозуп турган.

ר

(реш)

20«Хаанывыска карактадып, өске чоннар аразынга чурттаар бис» –
деп идегеп чораанывыс амывыстың тыныжы –

Дээрги-Чаяакчының шилээн хааны какпага кирип, туттурган-дыр+.

ש

(шин)

21Уц дээр черде+ чурттай берген Эдом-кыс, амдыызында өөрүп-хөгле.

Килең долган үлүг-дашка сеңээ чедер –
шалдаңналдыр ужур ижип, эзириир сен+.

ת

(тав)

22Сион-кыс, кеземчеңниң төнчүзү кээр+ –
сени Ол ам удавайн хостап салыр!

А сени, Эдом-кыс, кем-бурууң дээш кезеткештиң, бачыттарың ажыдыптар+.

5

Бешки ыы-сыы

5^1Дээрги-Чаяакчы, бода – бистиң-биле чүү болчук,
бак атка киргенивис көр-ле, көр!

2Черивисти хары улус ээлеп алган,
бажыңнарны өске улус чаза баскан+.

3Ачазы чок өскүстерге дөмей-дир бис,
авалар-даа дулгуяк дег болу берген.

4Суувусту-даа садып ижер,
ыяжывыс дээш акша төлээр апардывыс.

5Мойнувуста кадыг дөңгү кедирип каан,
могап-түреп, амыр-дыш-даа көрбестээн бис.

6Аъш-чем-не чедишсин дээш,

Ассирия, Египеттен ачы-дуза дилээр-дир бис+.

7Ада-өгбе бачыт кылган – олар ам чок,
а кем-буруузу дээш кеземче – бисте дүшкен+.

8Кулдар бисти чагырып тур;
кадыг холдан бисти хостаар кижи чок-тур.

9Ээн ховуга дээрбечиден айыылзынып, чем тып чиирде,
амы-тынны артывыска каап чор бис.

10Оя чип кээр от дег аштан кеживис-даа
суугу ышкаш кыза берген.

11Дайзыннар Сионда, Иудея хоорайларында
кыстарны, херээженнерни чазарлап тур+.

12Дайзынның холу нояннарны азып каапкан,
баштыңчыларны хүндүлевээн+.

13Чалыы эрлер дээрбе дажы долгап турар+,
элээдилер ыяш чүктеп, ууп чадаан.

14Хоорайның улус чыглыр черлеринде
ирейлер ам олурбастаан, чалыы эрлер ырлашпастаан.

15Хөрек-чүрек өөрүшкүзү өжүп калган,
хөглүг самнар ажыг-шүжүг ыызы болган+.

16Бажывыстан оваадай чайлып дүшкен+,
бачыттыг бис – бодувустуң шорувус-тур!

17Ынчангаштың чүрээвис ам ыстап аараан,
ынчангаштың караавыстың оду өшкен.

18Ээнзирээн Сион даанда
дилгилер ам димзенип тур.

19А Сен, Дээрги-Чаяакчы, мөңгеде хааннаар сен,

Сээң дүжүлгең салгал дамчып тендиш дивес+.

20Таанда бисти шуут уттур сен бе+,
таанда бисти төнмес өйде каар сен бе?

21Дээрги-Чаяакчы, Бодуңдува бисти ээлдир – эглип кээр бис+,
биеэде дег, чуртталгавыс чаартып көр+.

22Бистен шуут-ла ойталадың бе+,
биске удур килең-кылыың хемчээл чок бе?!

* 1:1 «Хоорай» – Иерусалим. Иерусалимниң овур-хевири-биле дайзыннарның холунда барган, дора көрдүрген, ат-алдары баксыраан херээжен кижини көргүзүп турар.

* 2:1 «Дүжүлгезинден дүжүп кээп турган чери» – израиль чер, Бурганның өргээзи азы ыдыктыг аптара (1 Чыл. 28:2 көр).

* 2:3 «Мыйыстар» – күчү-күштүң оюскан символ-демдээ.

* 2:17 «Мыйыстар» – күчү-күштүң оюскан символ-демдээ.

* 3:16 Азы: «Хүлге мени хөөп кагды».

* 3:22 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Дээрги-Чаяакчының энерелиниң ачызында кырлып-читпээн бис, чүге дээрге Ооң өршээли үстүп-төнмес» деп бижээн.

* 4:1 Бо сөстерниң болгу дег өске уткалары мындыг: «Ыдыктыг черниң эртине даштары» азы «Бурганның өргээзин тудуп тургускан даштар».

* 4:3 «Страус» – страус кушту бодунуң чуургаларын элезинге каапкаш баар, хайыра чок, доң баарлыг куш деп санап турган (Иов 39:13-16 көр).

* 4:17 «Келбээн чон» – Египет дугайында чугаалаан бооп чадавас (Иер. 37:7 көр).

+ 1:2 Иер. 9:1
+ 1:2 Эккл. 4:1; Иса. 51:19; Наум 3:7
+ 1:2 Иез. 23:22-26
+ 1:3 Иер. 52:27
+ 1:5 Иер. 30:14-15; Дан. 9:16
+ 1:5 Ы. х. к. 28:41; 2 Чыл. 36:20
+ 1:7 Авд. 1:12-13
+ 1:8 Иез. 16:37; 23:29; Ос. 2:10
+ 1:9 Ыы. 1:2
+ 1:10 Иер. 51:51
+ 1:10 Ы. х. к. 23:3-4
+ 1:11 Иер. 38:9; 52:6; Ыы. 2:12; 4:4
+ 1:13 Иов 30:30; Ыд. ыр. 101:3
+ 1:13 Иез. 17:20; Ос. 7:12
+ 1:14 Иса. 10:27; Наум 1:13
+ 1:16 Иер. 9:1; 13:17
+ 1:17 Иса. 1:15; Иер. 4:31
+ 1:18 Иер. 12:1
+ 1:19 Иер. 3:1-2; 4:30
+ 1:20 Ы. х. к. 32:25; Иез. 7:15
+ 1:22 Ыд. ыр. 108:15
+ 2:1 Иса. 14:15
+ 2:2 Ыд. ыр. 88:41
+ 2:3 Ыд. ыр. 73:11
+ 2:3 Ыд. ыр. 78:5; 88:47
+ 2:4 Ыы. 3:12
+ 2:9 Иер. 51:30; Ам. 1:5
+ 2:9 1 Хаан. 3:1
+ 2:10 Иис. 7:6; 1 Хаан. 4:12; Неем. 9:1
+ 2:10 Иов 2:8, 13; Иез. 3:15; 7:18
+ 2:12 Иер. 38:9; 52:6; Ыы. 1:11; 4:4
+ 2:14 Иер. 5:31; Иез. 13:6
+ 2:15 Иов 27:23; 34:37
+ 2:15 Ыд. ыр. 47:3
+ 2:16 Ыы. 3:46
+ 2:16 Ыд. ыр. 34:25
+ 2:16 Ыд. ыр. 34:21
+ 2:17 Лев. 26:14; Ы. х. к. 28:15; Ыы. 2:17
+ 2:18 Ыд. ыр. 41:4
+ 2:19 1 Хаан. 7:6; 2 Хаан. 14:14; 23:16

+ 2:20 Лев. 26:29; Ы. х. к. 28:53; Ыы. 4:10; Иер. 19:9; Иез. 5:10

+ 3:1 Иер. 20:18
+ 3:2 Иса. 5:30
+ 3:4 Иса. 38:13
+ 3:5 Иов 19:12
+ 3:6 Ыд. ыр. 87:7; 142:3
+ 3:8 Ыд. ыр. 21:2
+ 3:9 Иов 19:8
+ 3:10 Ос. 13:8
+ 3:12 Ыы. 2:4
+ 3:12 Ы. х. к. 32:23; Иов 16:12-13
+ 3:13 Ы. х. к. 32:23; Иов 6:4; Ыд. ыр. 37:3
+ 3:14 Иов 30:9; Иер. 20:7
+ 3:15 Иер. 8:14; 9:15; 23:15
+ 3:23 Ыд. ыр. 35:6
+ 3:24 Ыд. ыр. 15:5; 72:26
+ 3:28 Иер. 15:17
+ 3:30 Иса. 50:6; Мф. 5:39
+ 3:31 Иса. 57:16; Иер. 3:5; Мих. 7:18
+ 3:32 Ыд. ыр. 105:45
+ 3:37 Аж.-ч. 5:38
+ 3:38 Иов 2:10; Иса. 45:7; Ам. 3:6
+ 3:41 Неем. 8:6; Ыд. ыр. 133:2
+ 3:42 Дан. 9:5
+ 3:46 Ыы. 2:16
+ 3:47 Иса. 24:17; Иер. 48:43
+ 3:48 Иер. 13:17; Ыы. 1:16

+ 3:49-50 Э. д. 11:5; Ыд. ыр. 13:2; 32:14; Иса. 63:15

+ 3:52 Ыд. ыр. 10:1
+ 3:53 Иер. 38:6
+ 3:54 Ыд. ыр. 68:2; Иона 2:4,
+ 3:55 Ыд. ыр. 129:1
+ 3:58 Ыд. ыр. 118:154
+ 3:60 Иер. 11:19
+ 4:1 Ыы. 2:19
+ 4:2 Ыд. ыр. 2:9; Иер. 19:11
+ 4:4 Иер. 38:9; 52:6; Ыы. 1:11; 2:12
+ 4:6 Э. д. 19:24
+ 4:8 Иов 30:30
+ 4:9 Иса. 22:2

+ 4:10 Лев. 26:29; Ы. х. к. 28:57; 4 Хаан. 6:29; 25:3; Иер. 19:9; Иез. 5:10

+ 4:11 Ы. х. к. 32:22
+ 4:11 Иер. 17:27
+ 4:13 Иер. 5:31; 23:21
+ 4:14 Сан. 19:16
+ 4:16 Ыы. 5:12
+ 4:17 Ыд. ыр. 118:82,
+ 4:18 Иез. 7:2-3; Ам. 8:2
+ 4:19 Иер. 4:13; Авв. 1:8
+ 4:20 Иез. 19:4
+ 4:21 Э. д. 22:21; Иов 1:1; Иер. 25:20
+ 4:21 Иер. 25:15; 51:7; Авв. 2:15
+ 4:22 Иса. 40:2
+ 4:22 Авд. 1:10
+ 5:2 Ыд. ыр. 78:1
+ 5:6 Ос. 12:1
+ 5:7 Иер. 31:29; Иез. 18:1
+ 5:11 Иса. 13:6; Зах. 14:2
+ 5:12 Ыы. 4:16
+ 5:13 Башт. 16:21
+ 5:15 Иер. 16:9; Ос. 2:11; Ам. 8:10
+ 5:16 Ыд. ыр. 88:40; Иер. 13:18
+ 5:19 Ыд. ыр. 9:8; 101:13; 144:13
+ 5:20 Ыд. ыр. 12:2
+ 5:21 Иер. 31:18
+ 5:21 Ыд. ыр. 50:12
+ 5:22 Иер. 14:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Ыы-сыы

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ